„Let the Sunshine In!” (Wpuście słońce!) – tym cytatem czasopismo naukowe „The Diabetes Educator” zatytułowało opracowanie naukowe na temat znaczenia słonecznej witaminy D3 w prewencji i terapii cukrzycy. Naukowcy podkreślają po raz kolejny, jak ważne jest słońce i witamina D, którą nasz organizm dzięki niemu zyskuje w walce z chorobami cywilizacyjnymi. I to nie tylko u dorosłych, ale również u dzieci. Zimą, w naszej szerokości geograficznej, temat jest tym bardziej aktualny. O tej porze roku zarówno w Północnej Europie, jak i części Środkowej Europy nie ma mowy o naturalnych kąpielach słonecznych, a tym samym o zaopatrzeniu naszego organizmu w słoneczną witaminę D. Dzieje się to za sprawą zbyt dużej odległości słońca i braku możliwości skutecznej dla nas emisji promieni UVB.
Cukrzycę (łac. diabetes mellitus) można śmiało nazwać chorobą cywilizacyjną. Choruje na nią 5% ludzkości (w 95% przypadków jest to typ II). W Polsce prawie 2,5 mln osób cierpi na cukrzycę. Spora część chorych nie jest świadoma istnienia choroby, która najczęściej ujawnia się zupełnie przypadkowo, podczas wykonywania badań związanych z zupełnie innymi dolegliwościami. Dietetycy i lekarze zaliczają cukier do jednej z trzech "białych trucizn" naszego organizmu – pozostałe to sól i mąka. Cukrzyca to zaburzenie metaboliczne, które wywołuje upośledzona zdolność do produkcji insuliny przez trzustkę. Jest to choroba poważna i przewlekła, która objawia się zbyt wysokim poziomem glukozy we krwi. Nieleczona prowadzi do poważnych powikłań, a nawet do śmierci. Jej powstaniu sprzyjają najczęściej nasze zaniedbania i używki: niewłaściwe odżywianie się, brak ruchu, otyłość, nadużywanie leków i palenie papierosów. Może mieć jednak także podłoże genetyczne. Objawy, które pozwalają rozpoznać chorobę, to: ciągłe zmęczenie, częste oddawanie dużych ilości moczu, chudnięcie mimo wzmożonego apetytu oraz silne pragnienie.
Fakt, że spadający poziom witaminy D podwyższa ryzyko zachorowania na cukrzycę, potwierdzono już wielokrotnie niezależnymi badaniami. Niedobory witaminy D w organizmie hamują zaopatrzenie w insulinę i obniżają tolerancję glukozy. Do takich wniosków doszli naukowcy z National Public Health Institute w Helsinkach. Obserwowali oni 1,4 tys. kobiet i mężczyzn przez okres aż 22 lat. W przeciągu tego czasu u 412 badanych osób rozwinęła się cukrzyca typu II. W wyniku porównania poziomu witaminy D u osób, które zachorowały na cukrzycę, a u tych, które na nią nie zachorowały, okazało się, że ryzyko zachorowania na cukrzycę u mężczyzn z niewystarczającym poziomem witaminy D wzrastało o 72%! U kobiet wynik ten był nieco mniej dramatyczny.
Do bardzo podobnego wniosku doszli brytyjscy naukowcy, badający ponad 500 osób w wieku od 40 do 69 lat. Trwające przez 10 lat badania wykazały istotny wpływ słonecznej witaminy D na ryzyko zachorowania na cukrzycę. Deficyty witaminy D i brak kontaktu ze słońcem w dzieciństwie mogą prowadzić do cukrzycy typu I. Jednak mogę one skutkować także dopiero po upływie kilkunastu, a nawet kilkudziesięciu lat.
Slogan reklamowy: „Chrońmy dzieci przed słońcem” staje więc pod wielkim znakiem zapytania. Powinniśmy przeredagować go: „Zapewnijmy naszym dzieciom za wszelką cenę wystarczającą ilość słońca, ale chrońmy je świadomie przed jego nadmiarem”.
Potwierdzenie tych badań dotarło również z arabskiego Kataru. Co ciekawe i zatrważające – nawet w tak słonecznym kraju zdiagnozowano deficyty witaminy D u dzieci. Związek promieni słonecznych i witaminy D z cukrzycą typu I wieku dziecięcego badali ponadto naukowcy z University of California San Diego oraz Booth Hall Children's Hospital w Manchesterze, o czym pisaliśmy już wcześniej (czytaj tu). Kontakt dzieci ze słońcem z roku na rok maleje i zarówno dzieje się to za sprawą silnych kampanii antysłonecznych, jak i wiąże ze zmianą formy spędzania wolnego czasu. Konsole gier, komputery oraz zabawy w pomieszczeniach zamkniętych to główny faktor doprowadzający do deficytów tej witaminy, nawet w strefach klimatycznych, gdzie słońce świeci bez przerwy.
Najnowsze doniesienia na temat witaminy D i cukrzycy pochodzą z USA. Grupa naukowców z Loyola University w Chicago analizując dotychczasowe osiągnięcia w badaniach nad witaminą D, cukrzycą i syndromem metabolicznym (stanem przedcukrzycowym), doszli do wniosku, że diagnostyka polegająca na zwalczaniu niskiego poziomu witaminy D to najprostszy i najtańszy sposób walki z tą chorobą.
W 2002 roku przeprowadzono szczegółowe badania CODIE-2 (Cost of Type 2 Diabetes in Europe) dotyczące łącznych ponoszonych kosztów związanych z cukrzycą typu II. Zgodnie z tą analizą koszt oszacowano na 654 937 474 euro, co stanowiło 8,1% wszystkich kosztów opieki zdrowotnej. W kwocie tej najważniejszą pozycją była farmakoterapia, a ściślej –insulinoterapia, która stanowiła 2/3 nakładów. Pozostała część dotyczyła hospitalizacji. Przeciętny czas pobytu pacjenta w szpitalu stanowił 6,2 dnia. Bezpłatny, ale jednocześnie kontrolowany kontakt ze słońcem wydaje się być rozsądną alternatywą do tych wydatków.
Bezpośrednie koszty leczenia cukrzycy w Polsce w 2002 roku przekroczyły 2,5 mld zł, a więc: wizyty u lekarzy różnych specjalności, pobyt i leczenie szpitalne, leczenie ambulatoryjne, badania diagnostyczne, a także nakłady poniesione na leki, w tym na insulinoterapię. Kwota ta dotyczy chorych z cukrzycą typu II, którzy stanowią około 90% diabetyków. Koszty pośrednie są znacznie wyższe. Na te wydatki składają się: koszty wcześniejszych rent i emerytur, koszty zwolnień i czasowej nieobecności w pracy oraz koszty opieki w domu. Jeśli wraz z rozwojem cywilizacji nadal będziemy ograniczać nasz kontakt ze słońcem, to w bliskiej przyszłości możemy oczekiwać dalszego wzrostu wymienionych kosztów.
Badania nad poziomem witaminy D u młodzieży chorującej na cukrzycę dowodzą, że ponad 75% tych młodych ludzi wykazuje deficyty tej witaminy – takie badanie opublikowane zostało w przeddruku „The Journal of Pediatrics” ze stycznia 2009 roku. Dr. Lori Laffel z Joslin Diabetes Center, jedną z autorek raportu, zdziwił ten poważny niedobór słonecznej witaminy. Ponownie wykazano, że źródłem tego problemu jest wzrastający w ostatnich latach brak kontaktu ze słońcem.
Słońce obniża zatem poziom cukru we krwi. Właśnie dlatego warto w sezonie letnim zażywać kąpieli słonecznych, pamiętając, aby w czasie upalnego dnia nie robić tego w samo południe, kiedy słońce świeci bardzo mocno. Do syntezy witaminy D3 wystarczy 20-30 minut kontaktu naszej skóry z przedpołudniowym lub popołudniowym słońcem. Uwaga! Ponieważ zapotrzebowanie organizmu na wodę w przypadku chorych na cukrzycę jest szczególnie wysokie, należy dbać o to, aby dostarczać wtedy organizmowi odpowiedniej ilości płynów.
Dodatkowym faktorem pozytywnie wpływającym na organizm jest to, że podczas opalania i procesu syntezy witaminy D3 dochodzi do przemiany cholesterolu znajdującego się pod naszą skórą. To właśnie z niego nasz organizm tworzy bierną postać słonecznej witaminy D3 i pozostawia ją w naszej skórze tak długo, jak długo wątroba nie zgłosi swojego zapotrzebowania i nie przerobi jej na aktywną formę w postaci hormonu witamino-pochodnego o symbolu 25-(OH)D.
Autor: Joanna Lisowska-Nowak
Źródła:
Reuters Health
Science Daily
Sue Penckofer et al., Vitamin D and Diabetes - Let the Sunshine In, The Diabetes Educator, Vol. 34, No. 6, 939-954 (2008).
Lori M. B. Laffel, Britta M. Svoren et al., Significant Vitamin D Deficiency in Youth with Type 1 Diabetes Mellitus, The Journal of Pediatrics, Vol. 154, Issue 1, Pages 132-134 (styczeń 2009).
Zakład Statystyki Medycznej PZH Warszawa, Raport "Cukrzyca. Strategia postępowania - jak osiągnąć cele w 25 krajach UE" przygotowany przez Międzynarodową Federację Diabetologiczną (IDF).
N. G. Forouhi et al., Baseline serum 25-hydroxy vitamin d is predictive of future glycemic status and insulin resistance: the Medical Research Council Ely Prospective Study 1990-2000, Diabetes. 2008 Oct; 57(10):2619-25.
P. Knekt et al., Serum Vitamin D and Subsequent Occurrence of Type 2 Diabetes, Epidemiology. 19(5):666-671.
A. Bener et al., High prevalence of vitamin D deficiency in type 1 diabetes mellitus and healthy children. Acta Diabetologica, 10. Okober 2008.
